ผู้เขียน หัวข้อ: การใช้ SPSS วิเคราะห์ผลการทดลองแบบ RCBD ทางการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ  (อ่าน 26124 ครั้ง)

0 สมาชิก และ 1 บุคคลทั่วไป กำลังดูหัวข้อนี้

ออฟไลน์ samart

  • Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 680
  • การ์ม่า: 3

การใช้ SPSS วิเคราะห์ผลการทดลองแบบ RCBD ทางการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ

สามารถ  เดชสถิตย์

ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งกระบี่
สำนักวิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่ง, กรมประมง
ธันวาคม 2551


ลักษณะการทดลองแบบ RCBD   

การทดลองแบบ randomized complete block design หรือ RCBD หรือ เรียกแบบไทย ๆ ว่า การวางแผนการทดลองแบบสุ่มสมบูรณ์ในบล็อค การทดลองนี้คล้ายกับ CRD ที่เราคุ้นเคยกันอยู่แล้ว ต่างกันเพียงว่า เราไม่สามารถจัดสิ่งทดลองให้เหมือนกันได้หมด เช่น ปลาที่ใช้ทดลองมีหลายขนาด ตู้ทดลองมีหลายขนาด หรือหลายสี หรือหลายแบบ เป็นต้น เราจึงต้องจัดสิ่งทดลองนี้เป็นกลุ่ม ๆ ซึ่งในแต่ละกลุ่ม สิ่งทดลองจะมีลักษณะคล้ายกันหรือเหมือนกันให้มากที่สุด แต่ละกลุ่มเราเรียกว่า บล็อก ซึ่งจำนวนบล็อคจะเป็นจำนวนซ้ำของการทดลอง  เช่น จากหลายขนาด เราแบ่งเป็น 3 ขนาด ก็คือ 3 บล็อค

ตัวอย่างในการวิเคราะห์
ทดลองเลี้ยงปลาด้วยอาหาร 3 สูตร แต่ปลาที่ทดลองไม่สามารถจัดหาปลาที่มีขนาดสม่ำเสมอได้เพียงพอ จึงจัดปลาเป็น 5 ขนาดตามน้ำหนักตัว (ได้ 5 ซ้ำ) ซึ่งน้ำหนักปลาที่เพิ่ม (กรัม) เมื่อสิ้นสุดการทดลองได้ข้อมูลดังภาพ
               
ในที่นี้เราต้องการวิเคราะห์ว่า อาหารทั้ง 3 สูตร ทำให้น้ำหนักที่เพิ่มของปลาแตกต่างกันหรือไม่อย่างไร


« แก้ไขครั้งสุดท้าย: ตุลาคม 01, 2011, 11:43:13 am โดย samart »

ออฟไลน์ samart

  • Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 680
  • การ์ม่า: 3

ขั้นตอนการวิเคราะห์

1. กำหนดตัวแปรในหน้า variable view

   Formula = สูตรอาหาร (1, 2 และ 3) (ตัวแปรต้น หรือ ทรีตเมนต์ หรือ แฟคเตอร์ ที่เราศึกษา)
   Size = ขนาดปลา (บล็อค) ซึ่งมี 5 ขนาด
   Bwgain = น้ำหนักปลาที่เพิ่มขึ้น (ตัวแปรตาม (dependent variable) ที่เราวัดเพื่อนำมาวิเคราะห์)


« แก้ไขครั้งสุดท้าย: ตุลาคม 01, 2011, 11:43:57 am โดย samart »

ออฟไลน์ samart

  • Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 680
  • การ์ม่า: 3

2. ป้อนข้อมูลในหน้า data view

« แก้ไขครั้งสุดท้าย: ตุลาคม 01, 2011, 11:44:40 am โดย samart »

ออฟไลน์ samart

  • Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 680
  • การ์ม่า: 3

3. เลือกเมนูคำสั่ง

   Analyze --> General Linear Model--> Univariate


« แก้ไขครั้งสุดท้าย: ตุลาคม 01, 2011, 11:46:06 am โดย samart »

ออฟไลน์ samart

  • Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 680
  • การ์ม่า: 3


4. กำหนดว่าตัวใดเป็นแฟคเตอร์และตัวแปรใดเป็นตัวแปรตาม

   4.1. คลิ๊กเลือก bwgain คลิ๊ก ปุ่มเพลย์ให้ตัวแปรเข้าไปอยู่ในช่อง dependence variable
   4.2. คลิ๊กเลือก formular และ size คลิ๊กปุ่มเพลย์ให้ตัวแปรสองตัวนี้ไปอยู่ในช่อง Fix Factor


« แก้ไขครั้งสุดท้าย: ตุลาคม 01, 2011, 11:46:56 am โดย samart »

ออฟไลน์ samart

  • Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 680
  • การ์ม่า: 3


5. กำหนดโมเดล

   5.1. คลิ๊ก Model เพื่อเข้าหน้าต่าง โมเดล
   5.2. คลิ๊กเลือก Custom
   5.3. ในกรอบ build term คลิ๊กเลือกเป็น Main effects
   5.4. คลิ๊กเลือกตัวแปร formula และ size แล้วคลิ๊กปุ่มเพลย์เพื่อให้ทั้งสองตัวแปรไปปรากฏในกรอบ Model

   5.5. คลิ๊ก continue


« แก้ไขครั้งสุดท้าย: ตุลาคม 01, 2011, 11:48:34 am โดย samart »

ออฟไลน์ samart

  • Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 680
  • การ์ม่า: 3



6. เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยระหว่างทรีตเมนต์ หรือเปรียบเทียบเชิงซ้อน

   6.1. คลิก Post Hoc
   6.2. คลิกเลือกตัวแปร formula แล้วคลิกปุ่มเพลย์เพื่อให้ตัวแปรนี้เข้าไปอยู่ในกรอบ Post Hoc Test for (ตัวแปรนี้คือสิ่งที่เราต้องการศึกษา)
   6.3. คลิกเลือกวิธีเปรียบเทียบที่ต้องการ ในที่นี้เลือก LSD (เลือกวิธีใหนก็ได้ในกลุ่ม equal variances assumed)
   6.4. คลิก continue


« แก้ไขครั้งสุดท้าย: ตุลาคม 01, 2011, 11:49:12 am โดย samart »

ออฟไลน์ samart

  • Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 680
  • การ์ม่า: 3



7. คลิก OK เพื่อให้โปรแกรมเริ่มวิเคราะห์

8. แปรผลจากหน้าต่าง out put1

   8.1. ดูว่าแฟคเตอร์มีผลต่อตัวแปรตามหรือไม่

      8.1.1. ดูที่ค่า sig. ของบล็อค ในที่นี้คือตัวแปร size ได้ค่าsig. = 0.000 แสดงว่า ขนาดของปลามีผลต่อน้ำหนักเพิ่มของปลา ดังนั้นการวางแผนของเราที่ใช้แบบ RCBD ถูกต้องแล้ว (แต่ในที่นี้เราไม่ได้สนใจว่ามีผลอย่างไร แต่สนใจเฉพาะผลของอาหารแต่ละสูตร)

      8.1.2.  ดูที่ค่า sig. ของแฟคเตอร์หลัก หรือทรีตเมนต์ที่เราศึกษา ในที่นี้คือตัวแปร formula ได้ค่าsig. = 0.002 แสดงว่า สูตรอาหารมีผลต่อน้ำหนักเพิ่มของปลา


« แก้ไขครั้งสุดท้าย: ตุลาคม 01, 2011, 11:50:11 am โดย samart »

ออฟไลน์ samart

  • Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 680
  • การ์ม่า: 3



8.2. ดูผลการเปรียบเทียบเชิงซ้อนว่าทรีตเมนต์คู่ใดที่แตกต่างหรือไม่แตกต่างกันทางสถิติ

      -อาจดูจากสัญลักษณ์ในกรอบสีน้ำเงิน ถ้าคู่ใดมีเครื่องหมายดอกจัน แสดงว่าแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งคู่ที่มีเครื่องหมายดอกจันจะพบว่า ในช่องสีแดงมีค่าsig.< 0.05 ถ้าไม่มีเครื่องหมายดอกจัน ค่า sig. > 0.05
      - จากตัวอย่างในตารางได้ผลการทดลองว่า
         อาหารสูตรที่ 1 และ 2 แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ
         อาหารสูตรที่ 1 และ 3 แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ
         อาหารสูตรที่ 2 และ 3 แตกต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญ

« แก้ไขครั้งสุดท้าย: ตุลาคม 01, 2011, 11:50:51 am โดย samart »

ออฟไลน์ samart

  • Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 680
  • การ์ม่า: 3



เอาแบบง่าย ๆ เลยนะครับ ทำตามโลดตามขั้นตอน
แต่หากสงสัยจุดใหนเพิ่มเติมก็ถามเพิ่มเติมแล้วกันนะครับ

ออฟไลน์ adul

  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 1402
  • การ์ม่า: 0

โอ้โฮ! ขยันจริงๆ พี่มาดสุดหล่อของพวกเรา
ก็ดูเอาจากเวลาที่โพสต์ เกือบ 5 โมงเข้าไปแล้ว
ขนาดเลิกงานแล้ว พี่แกก็ยังไม่ยอมกลับบ้านกลับช่อง
สละเวลาเข้ามาให้ความรู้กะพวกเราอีก
ยอดไปเลย

แต่ระวังภรรเมียจะน้อยใจเอานะนา
ทุ่มเทกะเรื่องงาน จนไม่มีเวลาไปเอาใจภรรเมีย
ระวังเค้าจะงอนเอา :)

ไหนๆก็ไหนๆแล้ว
ผมเองก็ดันไปเป็นกรรมการตรวจ paper (ชุดเล็ก) กะเค้าด้วย
จากการตรวจ paper บางเล่ม
เจอมาว่า ข้อมูลการทดลองของเค้าน่ะ เป็นแบบ "two- factor"
แต่เจ้าตัวก็ยังไม่รู้ ยังคงอธิบายมาว่า วางแผนการทดลองแบบ CRD (เป็น Single factor)
ซึ่งจริงๆแล้วมันไม่ถูก
มันจะต้องวิเคราะห์ ANOVA ไปอีกแบบนึงไปเลย -เพราะมันเป็นการวางแผนการทดลองแบบ Factorial design
ซึ่งผมคิดว่าหลายๆคนยังไม่เข้าใจตรงจุดนี้

ผมเห็นว่าคุณ samart แกเชี่ยวชาญทางด้านนี้
น่าจะอธิบายวิธีการวิเคราะห์โดยใช้ SPSS
กับการวางแผนการทดลองแบบนี้
เห็นแกอธิบายวิธีการอื่นๆมาเยอะแล้ว
หากดูว่าเมียตัวเองยังใจเย็น (กับการที่เราอยู่ทำงานจนไม่ยอมกลับบ้านกลับช่อง)
โดยไม่มีทีท่าว่าจะบอกเลิก เนื่องจากทัศนคติไม่ตรงกัน (แบบที่ดาราเค้าชอบอ้าง เวลาที่"เตียงหัก" ง่ะ)
ก็ลองพิจารณาในเรื่องนี้ดู
ถือว่าเป็นการทำบุญทำทานรับปีใหม่ที่จะถึงนี้ก็แล้วกัน


ออฟไลน์ adul

  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 1402
  • การ์ม่า: 0

อ้อ เกือบลืมไป
จะขอยกตัวอย่าง การทดลองที่เป็นแบบ Factorial design ที่ผมกล่าวถึงน่ะ
ไม่ขอเอาตัวอย่างจาก paper ที่ผมเคยตรวจนะ เดี๋ยวเกรงเจ้าของผลงานเค้าจะหาว่าผิดจรรยาบรรณ
เลยยกเอาจากตำราฝรั่งเค้าก็แล้วกัน

คือ เค้าทดลองตรวจหาระดับความเข้มข้นของแคลเซียมในเลือดของนก โดยที่นกกลุ่มนึงให้กินฮอร์โมน อีกกลุ่มไม่ได้ให้กิน และยังมีปัจจัยอีกอย่างนึงก็คือ "เพศ" ของนก
เพื่อที่จะดูว่า
1.การให้ฮอร์โมนมีผลต่อระดับแคลเซียมมั้ย?
2.เพศของนก มีผลต่อระดับแคลเซียมมั้ย?
3.มันมีผลร่วมกัน (interaction) ระหว่าง"เพศ" กับ "ฮอร์โมน(ที่ให้นกกิน)" มั้ย?

ตัวเลขผลการทดลองมีดังนี้

----------------------------------------------------------------------------------------------
No Horemone Treatment                          Horemone Treatment
----------------------------------------------------------------------------------------------
Female          Male                                   Female       Male
----------------------------------------------------------------------------------------------
16.5              14.5                                   39.1          32.0
18.4              11.0                                   26.2          23.8
12.7              10.8                                   21.3          28.8
14.0              14.3                                   35.8          25.5
12.8              10.0                                   40.2          29.3
-----------------------------------------------------------------------------------------------

ซึ่งการทดลองอีแบบนี้แหละ
ที่เราเรียกว่าวางแผนการทดลองแบบ "Factorial design"
หรือถ้าจะระบุชัดๆลงไปเลยก็จะเป็น "2 x 2 factorial design"

ที่ว่าเป็น 2 x 2 ก็เพราะว่า ฮอร์โมนก็มี 2 ระดับ คือ 1.ให้กิน กับ 2. ไม่ให้กิน
และ "เพศ" ก็มี 2 อย่าง คือ 1.เพศผู้ และ 2.เพศเมีย (กะเทยไม่มีกะเค้าด้วย ;))

ทราบดังนี้แล้ว
ก็ลองเทียบเคียงจากเรื่องที่พวกเราทำการทดลองกันดูก็แล้วกัน
ว่าแบบไหนที่จะเข้าข่ายการวางแผนแบบ Factorial บ้าง?
และก็โปรดได้รอคุณ samrt แกเข้ามาโซโล่ ต่อก็แล้วกัน
ตัวกระผมขออำลาจากจรแต่เพียงเท่านี้ก่อน
เมื่อยมือจะแย่แล้ว
« แก้ไขครั้งสุดท้าย: ธันวาคม 19, 2008, 09:47:27 am โดย อดุลย์ »

ออฟไลน์ samart

  • Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 680
  • การ์ม่า: 3

ขอเวลาเคลียร์งานอีกหน่อย จะปล่อยเวอร์ชั่น แฟคทอเรียบออกมาครับ

ซึ่งการวิเคราะห์การทดลองแบบแฟคทอเรียล ด้วย spss ก็ใช้คำสั่ง univariate เหมือนกัน แต่กำหนดรายละเอียดคำสั่งปลีกย่อยต่างกัน (มั่วขึ้นนิดหน่อย)

หวังว่าจะเรียบร้อยในเร็ววัน เพราะตั้งใว้แล้วว่าจะปล่อยเป็นเรื่องสุดท้าย เพราะส่วนใหญ่เราก็ทำการทดลองในลักษณะที่กล่าวมาเกือบทั้งหมด


อ้างถึง
แต่ระวังภรรเมียจะน้อยใจเอานะนา
ทุ่มเทกะเรื่องงาน จนไม่มีเวลาไปเอาใจภรรเมีย
ระวังเค้าจะงอนเอา


ไม่ต้องมาขู่เลย ไม่กลัวอยู่แล้ว ทำไม่รึ  เพราะคุณน้องกลับหลังข้าพเจ้าอีกนะซิ

 ;D ;D ;D

« แก้ไขครั้งสุดท้าย: ธันวาคม 19, 2008, 10:50:57 am โดย samart »

ks

  • บุคคลทั่วไป

ก่อนอื่นต้องขอแสดงความชื่นชมคุณสามารถเป็นอย่างมาก ที่ทุ่มเทเวลา เสียสละแรงกายใจในการให้ความรู้เกี่ยวกับปลาทะเลสวยงาม และ การวิเคราะห์สถิตินับว่าเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อสมาชิก และผู้สนใจทั่วไป ในส่วนหัวข้อการวิเคราะห์ RCBD ด้วย SPSS  ผมขออนุญาตท้วงติง ในเรื่องการป้อนข้อมูล ในเมื่อคุณสามารถกำหนดให้ขนาดปลาซึ่งมีอยู่ 5 ขนาด เป็น Block   ดังนั้นในแต่ละขนาดปลา หรือ แต่ละ Block   จะต้องมี  Treatment หรือสูตรอาหารปลาอยู่ครบทั้ง 3 สูตร แต่ในตัวอย่างการลงข้อมูลของคุณสามารถดูจะกลับกันกลายเป็นให้สูตรอาหารเป็น Block แล้วในแต่ละ Block มีขนาดปลาอยู่ครบทั้ง 5 ขนาด  ผิดถูกอย่างไรคุณสามารถช่วยอธิบายหน่อยนะครับ

ออฟไลน์ samart

  • Moderator
  • Hero Member
  • *****
  • กระทู้: 680
  • การ์ม่า: 3

วิธีลงข้อมูลในโปรแกรมแล้วแต่ใครจะชอบแบบใหนครับ สำหรับผมชอบที่จะให้แฟคเตอร์หลักเป็นตัวแปรแรก แล้วค่อยนำบล็อคมาลงให้ครบ
แต่บางคนอาจตั้งบล็อคเป็นตัวแปรแรกแล้วนำแฟคเตอร์หลักมาใส่ให้ครบ อันนี้ก็ไม่ผิดเช่นกัน

โดยในการทดลองหรือการดูว่าลงข้อมูลผิดหรือถูก ต้องยึดหลักว่า

1 ทุกทรีตเมนต์ต้องปรากฏในแต่ละบล็อค

และ คือต้องเป็นทั้งสองข้อ

2 ทุกบล็อคต้องปรากฏในแต่ละทรีตเมนต์

ถ้าข้อมูลได้ทั้ง 1 และ 2 จะลงยังไงก็ได้ครับ


อีกประการคือ โปรแกรมจะวิเคราะห์โดยไม่ได้คิดว่ามันเป็นบล็อค แต่คิดว่ามันเป็นอีกแฟคเตอร์หนึ่ง ซึ่งจากผลการวิเคราะห์จะเห็นว่า โปรแกรมจะวิเคราะห์อิทธิพลของบล็อคด้วย แต่โดยการกำหนดโมเดลและกำหนดแฟคเตอร์ โปรแกรมจึงทำโพสท์ฮอคให้เฉพาะแฟคเตอร์หลักที่เรากำหนด

จุดที่พี่ ks ถามมา เป็นคำถามที่ดีมากเลยครับ ขอบคุณครับ

 แต่ในเบื้องต้นผมไม่ได้อธิบายไว้ เพราะเคยโพสท์ในหัวข้อก่อนนี้แล้วว่า ทำตามขั้นตอนโลด ด้วยการเลียนแบบจากตัวอย่าง เพราะถ้าจะอธิบายว่าทำไมต้องเป็นแบบนี้แบบนี้ เดี่ยวจะกลายเป็นตำราของ ศาตราจารย์ ไป ศ.สามารถ อุ๊ยยยย....ฟังแล้วคันหูยิก ๆ





« แก้ไขครั้งสุดท้าย: ธันวาคม 22, 2008, 04:56:07 am โดย samart »